Balweyth ha diwysyansow kelmys

Balweyth yw martesen an posekka diwysyans yn istori Kernow ha Kresen Kernow a syns lies lyver dyllys hag erthygel dhe weres ri styr dhe’n desten efan ma.

Agan kuntellow kelmys dhe valweyth Karrek Gales yw aswonys avel a vri yn keswlasek, y’ga mysk desinyow balyow, lyvrow-akontow, settow, lyvrow kostow ow linenna sodh ha gober pub balyer, paperyow nowodhow ow teskrifa terrosedhow balweyth, skeusennow, derivasow, lytherow a-dhyworth balyoryon omdhivroyek tramor ha lies moy. Ni a syns ynwedh milyow a dhesinyow a valyow skatt, ha kuntellow a’n Jornal Balweyth (1835-1932 ha 1964-2000) a weres gorra balweyth Kernewek yn kettesten geswlasek. A-berth yn Kovadh Kerghynnedh Istorek yma kedhlow a dylleryow balyow ha shaftys hag arhwithransow manylys rag isframweyth ow treusvewa.

Ynjynorieth o selven a sewena ha nowydhyans diwysyans balweyth Kernow. Jynnow eth yn arbennek a veu displegys ha drehevys yn teythyek gans henwyn meur aga bri kepar ha Richard Trevithick, Matthew Boulton ha James Watt. Kresen Kernow yw tre dhe govskrifen varthys a voy ages mil lyther Boulton ha Watt a linen aga hesstrivyans gans ynjynoryon Gernewek.

Yth esa diwysyansow erel yn Kernow rag skoodhya balweyth, kepar ha teudhlaow, le may feu gwrys jynnow kowrek balweyth. Kresen Kernow a syns res efan a govadhow rag teudhlaow dyffrans yn Kernow, y’ga mysk Harvey a Heyl, Holman-Climax ha Teudhla Perran.

Diwysyans Pri Gwynn a’n jevo effeyth meur yn ranndir S. Austel. Pri Gwynn a veu diskudhys yn Kernow yn 18ves kansvledhen gans William Cookworthy ha’y lytherow, ow synsi ynna samplow ceramek, yw yssynsys yn Kresen Kernow keffrys ha kumyasow, akontow, kesskrifans ha derivasow a-dro dhe gowethasow ha hwelyow pri gwynn.

Mengleudhyow o kemmyn a-dreus Kernow ynwedh, meur anedha mayth o negysyow kott aga bewnans, byttegyns nebes erel, kepar ha Delyow Boll, a besyas rag kansow a vledhynnyow.

Ty a yll iskarga omma Gidlyver Balweyth Kresen Kernow (Sowsnek)

Termys hwithra alhwedh: mine, quarry, foundry, tin, clay, stannary, miner, copper, arsenic (other minerals), quarry

Kuntellow alhwedh: MRO (Mining Record Office), HB (Henderson Bull), X542 (Holman), H (Harvey’s), STA (Stannary Courts), X745 (mining index), AD1583 (Boulton and Watt letters)

Dyllansow alhwedh: The story of mining in Cornwall by Allen Buckley, 2007; Cornish mining: The techniques of metal mining in the west of England, past and present by Bryan Earl, 1994; The Cornish miner: an account of his life above and underground from early times by AK Hamilton Jenkin, 2004 (originally published 1927); A history of the Cornish china clay industry by R.M. Barton, 1966; South West granite: a history of the granite industry in Cornwall and Devon by Peter Stanier, 1999