Bresel

Kernow re beu myskys yn lies rebellyans ha bresel a-ban dhallathas agan kovadhow nans yw 850 bledhen. Lies a’n re ma re gemynnys dhyn meur a dhustuni skrifys, kyn na wrug oll anedha.

Rebellyansow

Kynth yw hwarvosow posek yn istori Kernow, agan kuntellow ow tochya ha Rebellyans Kernow (1497) ha Rebellyans an Lyver Pysadow (1549) yw tanow.

Bresel Civil

Yth esa Kernow dre vras lel dres eghen dhe’n myghtern dres an breselyow civil a goneris ynter 1642-1646 ha’n oos ma a’gan istori re gemynnas dhyn kuntellow rych. Y’ga mysk yma lytherow dhyworth Kernol Lewis Tremayne pan o ev kerghynnys a-ji Kastel Penndinas, devnydh yn kuntel Vyvyan ow tochya towl dhe fondya batti yn Keresk a-barth an Myghtern, ha lytherow derowel dhyworth ledyoryon gernewek a vri, Bevill Grenville y’ga mysk. Kresen Kernow a with ynwedh kyns skrif a’n termow-omri rag Kastel Penndinas, a settyas orth lu an Senedh rag pymp mis dres hav 1646.

Breselyow Napoleonek

Kernow o an kynsa linen dhefens dres an Breselyow Napoleonek hag y’gan kovadhow a’n oos na yma rolyow a’n trevlu ha bodhogyon, ha towlow goryskynnans magata. Ni a’gan beus ynwedh lytherow dhyworth James Quick, marchont a Borth Ia, a veu kachys ha prisonys dres an gas.

1a Bresel an Norvys

Y hyllir hwithra an gas euthek ma dre dhydhlyvrow, paperyow nowodhow, derivasow, lyvrigow, arghadowyow, skeusennow ha lytherow a’n oos na. Lytherow Richard Charles Graves Sawle, a veu ledhys yn Pow Frynk yn 1914, yw truedhek dres eghen. Albom skeusennow ha sinansow hwegoll a glavjiores ow kwitha soudoryon esa owth omwellhe yn Chi Skorya, a dhiskwedh tremmyn skaffa a’n hwedhel.

2a Bresel an Norvys

Effeythyow kowrek 2a Bresel an Norvys a yll bos tresyes dres agan kuntellow a govadhow. Y’ga mysk yma lytherow ha dydhlyvrow, kovskrifow omsettyans ayr, kovadhow a dus omdhienkys (rag nebes ranndiryow), derivasow paper-nowodhow, mappys almaynek a Gernow, desinyow rag skovvaow omsettyans a’n ayr, kovadhow kessedhek goryskynnans, gwriansow trenyans a’n Withoryon Dre ha’n 19 000 imach yn kuntel skeusenieth George Ellis a’n bledhynnyow 1939-1945. Kyn tiskwedhons an re ma distruyans gwrys gans an gas, y tiskwedhons ynwedh fatel besyas bewnans.

Bresel Yeyn

Res o dhe Gonsel Konteth Kernow gul darbarow pals y’n termyn ansur ma. Yma y’ga huntellow restrennow-towlenna goredhom, lyvrigow danvenys dhe vayniow, ha rosow devnydhys rag rekna effeythyow a dardhow nuklerek. Yma y’n kovadhow defens civil devnydh rag kenertha kemenethow dhe dewlel towlow erbynn goryskynnans po omsettyans.

Yma y’n Kovadh Kerghynnedh Istorek kovadhow a gedhlow ow tochya meyn kov bresel, kedhlow a gaslannow kovskrifys Kernow, kovadhow ha leow a gastylli ha tremynnow defens dhyworth kynsistori bys dhe benn an Vresel Yeyn.

Helerghi hendasow

Bedhewgh war na’gan beus kovadhow kasorek. An re ma yw gwithys y’n Kovskrifennow Kenedhlek yn Kew ha nebes anedha yw kavadow warlinen dre wonisyow-ragbrena. Mar hwilowgh hendas a veu myskys y’n Kynsa po Eyl Bresel an Norvys ty a yll iskarga omma Gid dhe Hwilas Tus Kasorek, Kynsa hag Eyl Breselyow an Norvys (Sowsnek).

Kussul Dhe Les: Esya yw menowgh dhe gavos taklow dre hwilas dydhyas yn le jynn-skrifa hanow an vresel. R.e. assayewgh 1939-1945 yn le ‘2a Bresel an Norvys’ rag gweles an aray leun a govadhow.

Termys hwithra alhwedh: First World War, civil war, Napoleonic, battle, castle, siege, army, militia, soldier, fighting, conflict, names of individual conflicts or battles (e.g. Marne, Crimean, Boer)

Kuntellow alhwedh: T (Tremayne – civil war), V (Vyvyan – civil war), AD104 (Quick letters – Napoleonic war), AD314 (Scorrier House photo album, WWI), CF/2 (Graves Sawle letters, WWI) CC/23/3 (WWII air raid records), BTRU/187 (WWII billeting records), AD972 (Civil Defence – Cold War)

Dyllansow alhwedhTudor Cornwall by A.L. Rowse, new edition 2005; Cornwall in the Great Civil War and Interregnum, 1642-1660 by Mary Coate, 1933; Cornwall in the First World War by Pete London, 2013; Cornwall at war, 1939-1945 by Peter Hancock, 2002