Galweyth ha kessydhyans, lagha hag ordyr

Nebes kovskrivennow Kresen Kernow an moyha dynyansek yw kevrynnys dhe alweyth, kessydhyans, lagha hag ordyr, hag i a yll provia golok varthys orth bewnans agas hendasow.

Bys y’n 19ves kansvledhen an oberen a witha kres o omgemeryans Gwithysi Kres an Bluw ha Justisyow Kres. An Justisyow Kres a synsas lysow ‘mann-esedhogow’ hag ‘esedhogow kwarter’. Ni a druedh kovadhow an Mann-esedhogow ha Kwarter (wosa 1737) a re dhywgh henwyn, galweythyow ha kessydhyansow.

Ni a’gan beus ynwedh kovadhow lysow justis (nebes anedha degys dres 30 bledhen) ha lysow civil (degys dres 75 bledhen), y’ga mysk lys an Stenegow (a’s tevo arlottes a-ugh balweyth sten ha monyow erel mes dileys veu yn 1896). Kovadhow lys a syns ynwedh kovskrivennow a gumyasow (r.e. rag las po devnydh tardha) a yll bos fenten a gedhlow dhe les.

Kreslu Kernow a veu fondys yn 1857 wosa an lagha dhe dhervyn kreslu konteth. Ni a with kovskrivennow Kreslu Kernow (1857-1920) a syns kovadhow gonis unnik rag gwithysi kres leel.

Ni a druedh ynwedh kovskrivennow Prison Bosvena (1821-1916), a syns manylyon a-dro dhe alweythyow ha kessydhyansow prisnoryon, keffrys ha deskrifansow fisegel kepar ha liw blew ha fisment, ha treweythyow delinyansow a’ga horfliwyow hogen, ow kul dhedha bos fenten varthys rag istori socyal.

Paperyow nowodhow ynwedh yw fenten vryntin rag hwithra galweythyow hag i a syns yn fenowgh maga ta derivasow a drials.

Hynt ‘vas: Mars esowgh ow hwilas person arbennek, hwi a yll hwilas dre hanow yn kovadhow Esedhogow Kwarter y’gan menegvaow.

Termys hwithra alhwedh: prison, gaol, magistrate, court, assizes, quarter sessions, petty sessions, transportation, execution, hanging and types of crime

Kuntellow alhwedh: QS (Quarter Sessions), AD1676 (gaol registers), CC/POL (Cornwall Constabulary), JC (Magistrate’s courts)

Dyllansow alhwedh: One & all: a history of policing in Cornwall: the Cornwall Constabulary 1857-1967 by Ken Searle, 2005; History of Bodmin Jail by Bill Johnson, 2009.