Istoris Du

Yth eson ni y’n eur ma owth oberi war ragdres dhe aswon kuntellyansow ha taklow meur aga bri y’gan kuntellyansow ow tochya istoris Du. Hemm a vydh tamm ober a vri, desinys dh’y wul esya dhe gavos taklennow ha diskudha istoris kelys kyns es hemma. Y fydh an ragdres a lies kinda, mes yth eson ni ow talleth dre brederi a’n pyth a dhiskudh agan kuntellyansow kernewek a-dro dhe’n Kenwerth Kethyon Treusatlantek. 

Agan kuntellyansow a dhiskwedh dhyn yth esa tus yn Kernow arvethys y’n Kenwerth Kethyon Treusatlantek hag ynwedh y’s tevedha prow anodho. Yma dhyn skians a deyluyow dres Kernow anedha may feu moghhes aga rychys gans lavuryans a dus kethhes, ha dres bleyn an Kenwerth keffrys ha wosa y vos dileys (y hyllir hwithra sel vanylyon ha mappa dynyansek a Golji Pennskol Loundres rag kedhlow pella).

Agan kovadhow pluw ynwedh a syns ynna besydhyansow Du – y’n pols ma ni a breder bos an a-varra yn 1611, mes yma myns hag yw omjunys dhe’n Kenwerth Kethyon Treusatlantek. Rag ensampel, “Rachel Chapman…an Pyth a Vrs. Chapman a Fowydh” a veu besydhyes yn 1746 hag yma ensamplys pals erell yw rekordys.

Agan kuntellyansow teylu, stat ha laghysi ynwedh a syns ynna kemynskrifow, gobrenansow ha mappow ow tochya perghenogeth a dus kethhes, menystra korslannow sugra, ha moy. Yth eson ni ow tewlel towl dhe ystynna pella an ragdres ma dhe hwithra eghennow erel a istori ollvysel, yn unn gomprehendya an pyth a wra diskudha agan kuntellyansow a-dro dhe omvyskans tus kernewek yn trevesigethow bretennek, ha strokas an divroans kernewek war boblansow genesik yn broyow kepar hag Afrika Soth hag Ostrali. Hemm yw ragdres a bes, ytho gwra dasjeckya, mar pleg, rag nowydhheansow ha kedhlow pella.

Y fydhyn ni ow hwithra kesskrifans, kovskrifennow pluw, kovadhow breuslys ha prison, ha dydhlyvrow viajya magata dhe weles an pyth a wrons i diskudha, may hyllyn ni hwedhla gwell hag efanna a-dro dhe dus yn Kernow ha le Kernow y’n bys.

Termys hwithra alhwedh: Caribbean, Transatlantic Slave Trade, Enslavement, Slavery, Black history

Dyllansow alhwedh: The Cornish in the Caribbean by Sue Appleby; Music and Musicians in early 19th century Cornwall, The world of Joseph Emidy – slave, violinist and composer by Richard McGrady