Istoris Du

Yth eson ni y’n eur ma owth oberi war ragdres dhe aswon kuntellyansow ha taklow meur aga bri y’gan kuntellyansow ow tochya istoris Du. Hemm a vydh tamm ober a vri, desinys dh’y wul esya dhe gavos taklennow ha diskudha istoris kelys kyns es hemma. Y fydh an ragdres a lies kinda, mes yth eson ni ow talleth dre brederi a’n pyth a dhiskudh agan kuntellyansow kernewek a-dro dhe’n Kenwerth Kethyon Treusatlantek. 

Agan kuntellyansow a dhiskwedh dhyn yth esa tus yn Kernow arvethys y’n Kenwerth Kethyon Treusatlantek hag ynwedh y’s tevedha prow anodho. Yma dhyn skians a deyluyow dres Kernow anedha may feu moghhes aga rychys gans lavuryans a dus kethhes, ha dres bleyn an Kenwerth keffrys ha wosa y vos dileys (y hyllir hwithra sel vanylyon ha mappa dynyansek a Golji Pennskol Loundres rag kedhlow pella).

Agan kovadhow pluw ynwedh a syns ynna besydhyansow Du – y’n pols ma ni a breder bos an a-varra yn 1611, mes yma myns hag yw omjunys dhe’n Kenwerth Kethyon Treusatlantek. Rag ensampel, “Rachel Chapman…an Pyth a Vrs. Chapman a Fowydh” a veu besydhyes yn 1746 hag yma ensamplys pals erell yw rekordys.

Agan kuntellyansow teylu, stat ha laghysi ynwedh a syns ynna kemynskrifow, gobrenansow ha mappow ow tochya perghenogeth a dus kethhes, menystra korslannow sugra, ha moy. Yth eson ni ow tewlel towl dhe ystynna pella an ragdres ma dhe hwithra eghennow erel a istori ollvysel, yn unn gomprehendya an pyth a wra diskudha agan kuntellyansow a-dro dhe omvyskans tus kernewek yn trevesigethow bretennek, ha strokas an divroans kernewek war boblansow genesik yn broyow kepar hag Afrika Soth hag Ostrali. Hemm yw ragdres a bes, ytho gwra dasjeckya, mar pleg, rag nowydhheansow ha kedhlow pella.

Y fydhyn ni ow hwithra kesskrifans, kovskrifennow pluw, kovadhow breuslys ha prison, ha dydhlyvrow viajya magata dhe weles an pyth a wrons i diskudha, may hyllyn ni hwedhla gwell hag efanna a-dro dhe dus yn Kernow ha le Kernow y’n bys.

Yth aswonyn bos y’gan menegva nebes termow yw divlas, ha nebes a’s teves styryow re janjyas dres an osow.  Yma termow a’n par na a-berth yn nebes kovadhow derowel re beu gwithys rag kedhla dhe dhevnydhyoryon gnas ha dalgh a’n fentynnyow anedha. Ny wrons i meneges breusow an Gonis Kovskrifennow ha Studhyansow Kernewek. Edrek a’gan beus a neb offens may kemerrer a’n komprehendyans a’n termow ma. 

Termys hwithra alhwedh: Caribbean, Transatlantic Slave Trade, Enslavement, Slavery, Black history

Dyllansow alhwedh: The Cornish in the Caribbean by Sue Appleby; Music and Musicians in early 19th century Cornwall, The world of Joseph Emidy – slave, violinist and composer by Richard McGrady