Karyans

Kevrennow karyans re esplegyas meur yn Kernow. A fordhow dhe hensyow horn, porthow dhe unn ayrborth, yma y’gan kuntellow kedhlow pals ow tochya karyans. Yma lies lyver dyllys ow tochya an themys a-woles a allsa, martesen, bos heweres kyns drehedhes devnydh y’n kuntellow.

Fordhow

A-ban 1555, ewnans fordhow o dever pluwyow, hag yn mysk agan kuntellow yma akontow arhwithroryon, kyn nag yns i dien yn fenowgh a’n oos a-varr ma. A-wosa, y tegodho dhe dhevnydhyoryon an fordhow kevrenna kost an mentenans hag ewnans, ha Trestow Tollborth a veu selys rag restra hemma. Kresen Kernow a with devnydh kovskrifva a’n brassa rann a’n Trestow ma. A-wosa, an fordhow a veu ewnys gans pluwyow ha konselyow, hag y hyllir kavos skrifennow y’n kuntellow gwiw.

Hensyow horn

Kernow a’s tevo kevrennow nes dhe William Murdoch ha Richard Trevithick, an dhew anedha ragresoryon a jynnow eth. An kynsa hyns horn war’n dor yn Kernow o an Hyns Tram Porthtreth, tennys gans margh, a veu ygerys yn 1809 (onan yn-dann dhor re obersa a-dhia 1783). A-wosa, hensyow horn ha tram a veu displegys rag gweres treusperthi moon a’n hwelyow dhe’n porthow rag karyans. An hyns horn meur a dhrehedhas Kernow yn 1859. Kresen Kernow a with towlow rag lies a’n hensyow horn ma, keffrys ha kuntel posek a skeusennow hyns horn.

Neyja

Kernow a’s teves istori hir gans jynnow ebron, a-ban hwarva an kynsa neyj omma yn 1910. Yma y’gan kuntellow kevres marthys a skeusennow a’n oos a-varr ma, ow komprehendya skathow-ayr ha skathow-neyja yn Kynsa Bresel an Norvys, ynwedh gwriansow Kowethas Neyja Kernow y’n 1930ow.

Kerri

Manylyon ow tochya kerri kepar ha kerri-tan ha jynnow diwros a veu gorrys yn kovskrifow, ha kovadhow a 1903-1920 ha kovskrifow a gumyasow-lewya (1905-1927) yw rann a’gan kuntellow. A-wosa, dever kovskrifa kerri a skwychyas dhe gen le ha ny dreusvywas an kovadhow ma.

Rag lestri, porthow ha hawnyow, gweles peub agan folen thema Morek.

An Kovadh Kerghynnedh Istorek a’n jeves lies mappa, skeusen ha kovadh skrifys a isframweyth karyans, ha gyllys hag omma hwath, y’ga mysk kovadhow ow tochya dowrgleudhyow, hynsyow tram, meyn mildir, postow arwodh ha bownderyow.

Termys hwithra alhwedh: travel, airport, station, railway, train, tram, bus, tramway, ferry, road, harbour, port, highway, bridge

Kuntellow alhwedh: TP (Turnpikes), QSPDR (railway plans), CC/13 (vehicle taxation), Ted Chapman collection (aviation photos), QSPDH (canal plans), CC (Cornwall Council records of road expansions and more)

Dyllansow alhwedhTransport and industrial heritage: Cornwall by John Vaughan, 2009;  Cornish road transport through time by Ernie Warmington, 2013; Cornwall’s railway heritage: with special places to visit by John Stengelhofen, 2003; Aviation in Cornwall by Peter London, 1997