Kovadhow kryjyk

Eglos a-varr (kyns 1534)

An Kovadh Kerghynnedh Istorek a gomprehend manylyon hag imajys a lies tra gans styryow kryjyk, y’ga mysk krowsow meyn ha puthow sans. Kresen Kernow yw tre ynwedh dhe govadhow dhyworth priorjiow hag eglosyow a-varr, rag ensampel skrifennow teg dhyworth Priorji Ti War Dreth, ha’n fenten veur a-dro dhe selyans Kolji Glasnedh dhe Bennrynn, an Kartulari Glasnedh.

Kovadhow Eglos Pow Sows

Niver bras a’n kuntellow synsys yn Kresen Kernow yw junys orth Eglos Pow Sows, selys gans Henri VIII yn 1534. Dre vras yth yw hemma awos bos an bluw unnses posek a wovernans teythyek dres lies kansvledhen. Rag henna, kovadhow an bluw a geskelm dhe lies testen ha thema aral (mirewgh yn arbennek orth Istori Teylu, Boghosogneth ha Yeghes).

Agan kuntellow a gomprehend vysytyansow ha menegvaow eglosyek, hag a dheskrif eglosyow unnik, aga thir, aga studh, omdhegyans pronteredh ha kuntellyans, ha deskrifansow a dhillas eglos, klegh ha lyvrow a-bervedh. Kuntellow dhyworth pluwow unnik a yll komprehendya devnydhyow kovskrif rych, kepar ha skrisellow rag darvosow ha gwriansow, dydhlyvrow ha lytherow ha pals moy. Kovlyvrow besydh, demedhyans hag ynkleudhyans yw fentynnyow a res rag istorioryon teylu.

Epskobeth Truru ha Penneglos Truru

Epskobeth Truru a veu selys yn 1877 ha Kresen Kernow yw Sodhva Govadh an Epskobeth. Penneglos Truru a veu drehevys avel kevysta Epskop Truru, ha ni a with lies skrifen ow tochya hy sel ha displegyans, y’ga mysk towlow ha skeusennow a’y drehevyans.

Kovadhow Dissentyans

John Wesley a vysytyas Kernow rag an kynsa prys yn 1743 ha dehweles liesgweyth a’y wosa. Wesleyanyon o an brassa hanwans a Vethodydhyon yn Kernow, kynth esa dres an bledhynnyow pymp hanwans dhe’n lyha a Vethodysieth aral – yntredha Kristonyon an Bibel, hag a veu selys omma. Erbynn kres an 19ves kansvledhen moy ages 60% a eglosoryon yn Kernow eth dhe wonisyow Dissentyans.

Kresen Kernow yw an withva sodhogel rag kovadhow trova ha chapel kernewek. Shour a dhevnydhyow re beu gesys genen, kyn nag usi kovadhow dhyworth pub chapel. Kovadhow a gomprehend kovnotyansow kuntellesow, akontow, towlow trovaow, keffrys ha kovadhow Skolyow dy’Sul, bagasow ilewydhyon, golyow te, ha kovlyvrow besydhyow, demedhyansow hag ynkleudhyansow. Tre on ni ynwedh dhe lyverva Kowethas Istorek Methodysieth Kernewek, ow komprehendya kuntel marthys bras a lyvrow, dydhlyvrow, lyvrow-termyn ha lyvrigow.

Eglosyow Besydhek, an Dhistagyon hag Anserghek

Eglosyow Anserghek hag an Dhistagyon a furv rann bosek a’n istori a Dhissentyans yn Kernow, gans kuntellesow synsys a-dhia an bledhynnyow 1660. Kresen Kernow yw tre dhe govnotyansow, akontow ha kovlyvrow dhyworth nebes a’n eglosyow ma.

Katholigyon Romanek

Wosa Henri VIII dhe omdhiberth a Roma yn 1534, Katholigieth o anlaghel yn Pow Sows bys dhe 1688. Diwettha, Kernow a veu kudhys gans Epskobeth Aberplymm, ha rann Pastel-vro an West o, ha’ga arghow gwithys gans Sodhva Govadh Brystow. Kovlyvrow ha kovadhow pluwyow Katholek yw giwthys y’ga eglosyow unnik.

Kowethas an Gothmans (Krenoryon)

Krenoryon Bregowtha a dheuth yn Kernow y’n bledhynnyow 1650, ha degemerys yn kolonnek ens. Kovadhow an Grenoryon re beu kuntellys ha gwithys gans rach pub-prys. Kovadhow hag a dreusvewas dhyworth Kowethas an Gothmans re beu gesys ha gwithys gans Kresen Kernow, ow komprehendya kovnotyansow, kovlyvrow ha rolyow eseleth, keffrys ha kovadhow teyluyow Krener chif kepar ha Stephens ha Fox.

Kovadhow Yedhowek

Yth esa synagys dhe Bennsans (1807-1906) hag Aberfala (1740-1892). An synaga dhe Aberplymm a syns kovadhow dhyworth an 18ves kansvledhen. An Yedhowyon a Gernow gans Keith Pearce a brovi fenten dhyllys marthys.

Buddieth

Kresen Kernow a syns an argh a Wilfred Bede Picard, esel fondya an Bagas Buddiek Porthenys yn bledhynnyow 1960, kynth usi an kuntel ow kortos bos ordenys yn rolas.

Termys hwithra alhwedh:  church or chapel name, sermon, bible, scripture, Methodist, Anglican or other denomination, church, chapel, Non-Conformist, Jew

Kuntellow alhwedh: P (Church of England parish collection), D (Diocese of Truro), MR (Methodist records), TCM (Truro Cathedral), RS/59 (Glasney cartulary), ART (Tywardreath Priory), SF (Society of Friends)

Dyllansow alhwedhCornwall and the cross, Christianity 500 to 1560 by Nicholas Orme, 2007; Unity and variety: a history of the church in Devon and Cornwall by Nicholas Orme, 1991; History of Cornish Methodism by Thomas Shaw, 1967