Kovadhow morek

Drefen bos ogas ha 300 mildir a vorlinen dhe Gernow, nyns yw marthys, martesen, bos yn Kresen Kernow lies mil a skrivennow junys orth an mor. I a gomprehend puptra a byskessa dhe genwerth, morladron dhe wreckys ha franklondyans dhe vordardha.

Ni a with kovadhow manylys a aventuryow pyskessa ha dorgellow pysk, y’ga mysk akontow junys dhe negysyow unnik. Rolyow mayni ha skrivennow rag ogas ha 1700 a lestri unnik, ha 47 kevrol a kovskrivennow gorholyon a brovi meur a gedhlow yw dhe les rag konvedhes skeul a gevrennow Kernow dhe’n mor. Lyver lytherow Valentine Enys a re deskrifans dynyansek a genwerth dhyworth Kernow y’n 18ves kansvledhen, ha lyvrow praktis John Tregerthen Short a re dhyn gwel orth an sleyneth a navygacyon.

Soweth, gwreckys ha beudhi yw oll rann a vewnans war an arvor. Ni a syns kuntel efan a skeusennow a wreckys, keffrys ha Kuntell Gwreckys Edwin Mills, a gomprehend menegva garten a wreckys a-dro dhe arvor Kernow, dasskrifow a baperyow nowodhow, derivasow ha skeusennow. Yn Kovskrif Kerghynnedh Istorek y hyllir kavos kovskrivennow rag niver hujes a wreckys ha korfow lestri. Ni a syns ynwedh devnydh kovadh yw kevrynnys dhe Henry Trengrouse, a veu genys yn Hellys ha dismygi devis fusen rag sawya an fethesigow a wreckys. Kyn na veu aswonys dres y vewnans, y prederir y dhevis dhe sawya milvilyow a vewnansow. An kuntel a gomprehend lytherow dhyworth Trengrouse ha delinyansow a’y dhismygyans.

Franklondya a omdhiskwa y’gan kuntellow, ha ni a’gan beus ynwedh kovadhow a vaynoryon doll a veu omres dh’y hedhi. Morladron owth omsettya erbynn treveglosyow ha gorholyon kernewek a omdhiskwa ynwedh y’gan kovskrifvaow. Rolyow a guntellow y’n kovskrifow pluw a dhiskwa niver a dhasprenyow rag kethyon kemerys gans morladron Varbar. Skriven a dhesedh tresor ynkleudhys Avery an morlader yn Kernow yw meur y dhynyans.

Ni a with kovskrifvaow an teylu Fox a Aberfala hag o maynoryon gorhel hag oberi avel konsuls hag iskonsuls a-barth lies pow. Y hyllir kavos ynwedh skrivennow a-dro dhe destennow kepar ha drehevel gorholyon, porthow, divroans tramor, trumajys, tresennow Lys Mor ha lies moy.

Tyller rag diskwithans ha didhan yw an arvor ynwedh, heb mar. Ni a with kovskrivennow kevrynnys dhe jynnow badhya, krowyow treth, golya (y’ga mysk regattas leel), neuvya, mordardha ha moy. Assayewgh hwithrans ger alhwedh a’gan menegvaow rag gweles an pyth usi genen.

Termys hwithra alhwedh: smuggling, ship, sailing, harbour, sea, fish, pirate, piracy, captive, sea, coast, navy, merchant, customs, coastguard, sailor, port and individual harbour or port or vessel names

Kuntellow alhwedh: CE (HM Customs and Excise), X438 (Trengrouse), H (Harveys, shipbuilders), FOX (Fox family), MSR (Merchant Shipping Records), X1447 (Royal Fowey Yacht Club), X1045 (ship log books), X1018 (navigation), PHAF (Falmouth and Truro Port Health Authority)

Dyllansow alhwedh: The maritime history of Cornwall edited by Philip Payton, 2014; Hevva!:  an account of the Cornish fishing industry in the days of sail by Keith Harris, 1983; Shipwreck index of the British Isles,Volume 1, Isles of Scilly, Cornwall, Devon, Dorset by Richard and Bridget Larn, 1995