Plasow ha lowarthyow a vri

Nebes a’n kuntellow a-varra ha brassa yn Kresen Kernow a dheuth a’n teyluyow a’s tevo plasow ha lowarthyow an moyha brasoberys yn Kernow. Y’ga mysk an teyluyow: Eliot a Borth Eliot, Tremayne a Helygen, Enys, Fortescue a Voskennek, Robartes a Lannhedrek ha moy.

Teyluyow

An teyluyow ma a biwo, dre vras, meur a dir, ytho an skrivennow y’n kuntellow a yll kevrenna gans lies testen ha thema yn istori Kernow, y’ga mysk balweyth, ammeth ha kenwerth. Chartours, gobrenow, lyvrow rent, mappow ha desinyow oll a yll ri gweres rag lymna bewnans yn Kernow y’n termyn tremenys, hag y hyllons i bos posek rag istori teyluyow ha kerthow. Lies esel an teyluyow a’s tevo ynwedh sodhow kowethasek posek, yn arbennek avel Justisyow an Kres hag Eseli Senedh, ytho yma kampollow anedha y’n kovadhow sodhogel. Menowgh yth ens i omvyskys yn godhonieth hag artow ynwedh, ytho y hyll bos dyllys bewskrifow anedha. Menowgh y hyllir kavos taklow personek ynwedh, y’ga mysk dydhlyvrow, lytherow ha skeusennow.

Ty a yll iskarga omma agan Rol a Guntellow Teylu (Sowsnek).

Plasow

An kuntellow a’n teyluyow ma a re dhyn ynwedh manylyon a’n dyghtyans a jiow bras, ha diskwedhes fatel vewa minoryta a’n dus yn Kernow. Yma ynna resaytys (y’ga mysk onan rag tesen gwrys gans 30 oy!) hag akontys rag ynkleudhyansow fethus. Yma ynwedh manylyon a’n bewnansow a servysi hag oberoryon erel.

Kresen Kernow a’s teves ynwedh aray bras a’n gidlyvrow rag lies a’n chiow ha lowarthyow yw lemmyn ygor dhe’n poblek, y’ga mysk Karrek Loos yn Koos, Lannhedrek ha Trelesik. Drehevyansow kovskrifys yw kovadhys y’n Kovadh Kerghynnedh Istorek.

Lowarthyow

Yth aswonir Kernow rag hy lowarthyow gloryus ha hin is-tropek. Lies lowarth istorek a dhisplegyas dre vern gans aga ferghennow a guntel losow eksotek. Kresen Kernow a with kesskrif John Hawkins a Drewydhyan, neb a viajyas meur rag may kuntella samplow a losow rag y lowarth. Ni a with ynwedh onan a’n ‘lyvrow rudh’ a dhesinor Humphrey Repton, a dhiskwedh chanjyow profyes rag an lowarthyow Trewedhenek. An dowlen a veu kowlwrys hag yma lies a’n traow gwrys gans Repton ena hwath hedhyw.

Yma y’n Kovadh Kerghynnedh Istorek meur a guntellow skeusenweyth ha derivasow a’n Parkow ha Lowarthyow yn Kernow henwys yn sodhogel, ynwedh manylyon a ragdresow a govadha drehevyansow istorek hag arvreusyansow tirwedh.

Termys hwithra alhwedh:  family names or individual places, country house, gentry, garden, features of a house or garden (e.g. pond, folly, bedroom, kitchen)

Kuntellow alhwedh: EL (Eliot), T (Tremayne), EN (Enys), F (Fortescue), CL (Robartes), B (Basset), R (Rashleigh)

Dyllansow alhwedh: Houses and gardens of Cornwall: a personal choice by Helen McCabe, 1988; The parks and gardens of Cornwall by Douglas Ellory Pett, 1988