Taves ha gonisogeth kernewek

Nyns yw es dhe styrya gonisogeth kernewek, ha’n styr yw dyffrans rag tus dhyffrans. Rag nebes, yth yw martesen a-dro dhe ilow po golyow hengovek. Rag tus erel, y hyll bos a-dro dhe rugbi, pastiow ha teow dehen. Drefen nag yw gonisogeth pup prys tavadow, y hyll bos tyckli dh’y havos y’gan kovskrifvaow. Byttegyns, an gid berr ma a re dhywgh nebes arwodhyow.

Kernewek

Kresen Kernow a with nebes mammskrifow derowel posek yn Kernewek. Y’ga mysk yma Antiquities Cornubrittanic, a veu kowlwrys gans William Scawen yn 1688 hag yth yssyns treylyansow kernewek ha styryans rag difyk an yeth. Agan kuntellow a yssyns ynwedh ‘Memorandums related to the Cornish tongue’ gans William Borlase (1748-1753) a syns notennow a-dro dhe ramer ha gerva Kernewek/Sowsnek. Kuntel moy a-dhiwedhes yw an huni a Henry Jenner, gordhys avel tas dasserghyans an yeth kernewek. Ni a with ynwedh kuntel bras a daklow dyllys yn Kernewek. Kovskrifow henwyn tyller, gwithys y’n Kovskrif Kerghynnedh Istorek, a dhiskwa kevren davadow ynter Kernewek ha’n dirwedh.

Ilow

Kresen Kernow a with kuntel ow tevi, a rekordyansow a ilow gernewek. An govskrifva son ma a gollenow an lyvrow, folenigow, paperyow nowodhow, towlennow ha lyvrigow ilow hag a brof ynwedh golok orth ilow yn Kernow. An govskrifva son a yssyns rekordyansow a vandys brest, ha Kresen Kernow yw tre rag kovskrifva band brest John Brush a brovi kovskrif leun a’n bandys ma. An Govskrifva Ilow Gernewek a gomprehend kovskrifow kuntellys gans Kowethas Ilow Gernewek, 1987-2015, y’ga mysk oberow derowel, ilow hengovek, hymnys ha karolyow. Ni a druedh ynwedh lyvrow divers a garolyow Nadelik kernewek, y’ga mysk ‘Some ancient Christmas carols’ gans Davies Gilbert a weresas gul dhe dhasvewa an hengov a gana karolyow, ha lyvrow gans Thomas Merritt, skrifor a lies karol kernewek. Ni a with mammskrifow derowel a nebes komposydhyon, ha truedhi an plasennow a Maria Yelland, kanores a Gernow aswonys avel ‘An Kontralto Kernewek’. Kresen Kernow a druedh ynwedh kuntellow dyllys a ganow gwerin, keffrys ha rekordyansow kenwerthel dhyworth artydhyon gernewek kepar ha Brenda Wootton.

Festow ha golyow

Kovskrifow divers a dreusvew hag yw kevrynnys dhe wolyow leel, kepar ha Dydh an Dons Feri yn Hellys ha Kala’Me yn Lannwedhenek, kyn nag eus kovskrifva leun a-dro dhe’n desten ma. Menegow a yll bos kevys yn paperyow nowodhow, keffrys hag y’gan kuntellow a skeusennow ha kartennow post, ha dydhlyvrow ha lytherow unnik.

Lien gwerin

Aswonys yw Kernow avel tre a henhwedhlow, anedha may treusvewas lies awos an hengov bardhek a dhyski drollys dre gov ha’ga dasterivas. Difyk hwedhla a allsa ledya dhe goll an mythys ha henhwedhlow ma, mes ober a dri Viktorianer (William Bottrell, Robert Hunt ha Margaret Courtney) orth aga rekordya ha’ga dyllo re withas lies a’n hengovyow. Yn-mysk agan kuntel lyvrow yma kevrolyow gans oll an tri awtour ma, keffrys ha lyvrow hag erthyglow erel orth an desten, synsys ynna dasterivasow dyllys yw medrys orth fleghes.

Bosow

An pasti yw esporth dybradow Kernow an moyha a vri. Kresen Kernow a with resayt dhyworth 1746 rag pasti a gig karow, keffrys ha lies resayt aral rag delitys kernewek kepar ha tesen safran, splitys ha hogen sterwolok, yn lies lyver dyllys. Y hyllir kemeres golok orth boos y’n termyn yw passyes yn rolyow boos, skeusennow a vosow ha lyvrow akont mayniow.

Gorsedh Kernow

Gorsedh Kernow a veu fondys yn 1928 hag y few ‘rag mentena ha ri tremmyn bew dhe Spyrys Kenedhlek Kernow avel Bro Geltek’. Kresen Kernow a with kovnotennow ha nebes paperyow rag an Orsedh, keffrys ha kovskrifennow Esedhvos Kernow dhyworth 1979-1993.

Termys hwithra alhwedh: bard, Gorsedh, Gorseth, Cornish, Kernewek, Celtic, feast, festival names and traditions

Kuntellow alhwedh: F/2/39 (Scawen), EN/2000 (Borlase), X997 (Esethvos), X666 (Maria Yelland), AD2461 (Brush), X1141 (Jenner)

Dyllansow alhwedh: The Cornish language and its literature by Peter Berresford Ellis, 1974; A popular dictionary of Cornish place-names by OJ Padel, 1988; Music in West Cornwall: a twentieth century mirror by Geoffrey Self, 1997; Hark!: the glad sound of Cornish carols by Hilary Coleman and Sally Burley, 2017; Scoot dances, troyls, furrys and tea treats: the Cornish dance tradition by Merv Davey, 2009; The Festivals of Cornwall: ritual, revival, reinvention by Alan M. Kent, 2018, Folklore of Cornwall by Tony Deane and Tony Shaw, 2003; Myths and legends of Cornwall by Craig Weatherhill and Paul Devereux, 1994; Cornish Tales by Eric Quayle and Michael Foreman, 2012;Cornish Treats by Mary Wright, 1986; Gorseth Kernow: the Cornish Gorsedd: what it is and what it does by Rod Lyon, 2008